Η ισότιμη πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση αποτελεί θεμελιώδη αρχή των σύγχρονων δημοκρατικών κοινωνιών και έναν από τους βασικούς στόχους των πανεπιστημίων. Για τους φοιτητές με κώφωση/βαρηκοΐα, η πρόσβαση στη γνώση δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα αλλά απαραίτητη προϋπόθεση για τη συμμετοχή τους στην ακαδημαϊκή και κοινωνική ζωή. Σε αυτό το πλαίσιο, η διερμηνεία στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ) διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη διασφάλιση της πραγματικής και ουσιαστικής πρόσβασης στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Η διερμηνεία νοηματικής γλώσσας ως βασικός μηχανισμός προσβασιμότητας
Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα είναι μια πλήρης φυσική γλώσσα με δική της γραμματική, σύνταξη και δομή. Για τους Κωφούς και βαρήκοους φοιτητές που έχουν ως κύρια γλώσσα επικοινωνίας την ΕΝΓ, η παρακολούθηση διδασκαλίας που βασίζεται αποκλειστικά στον προφορικό λόγο καθίσταται πρακτικά ανέφικτη. Η παρουσία διερμηνέα στη νοηματική γλώσσα αποτελεί, επομένως, προϋπόθεση για την πρόσβαση στο περιεχόμενο του μαθήματος και στην ακαδημαϊκή πληροφορία.
Η διερμηνεία παρέχει άμεση, ζωντανή και αμφίδρομη επικοινωνία. Δεν επιτρέπει μόνο την κατανόηση του μαθήματος αλλά και τη συμμετοχή στην εκπαιδευτική διαδικασία: ο φοιτητής μπορεί να υποβάλει ερωτήσεις, να ζητήσει διευκρινίσεις, να συμμετέχει σε συζητήσεις και να αλληλεπιδρά με τους συμφοιτητές και τους διδάσκοντες. Η διερμηνεία, επομένως, δεν αποτελεί παθητική υπηρεσία, αλλά ενεργό εργαλείο δημοκρατικής συμμετοχής.
Η συμβολή του διερμηνέα στην εκπαιδευτική διαδικασία
Η εκπαιδευτική διερμηνεία συνιστά ειδική κατηγορία διερμηνείας με υψηλές απαιτήσεις. Στο πανεπιστημιακό περιβάλλον, οι διαλέξεις χαρακτηρίζονται από γρήγορο ρυθμό στην ομιλία, αφηρημένες έννοιες, επιστημονική ορολογία, πολυτροπικά μέσα διδασκαλίας και συχνές αλλαγές θεματικών. Ο διερμηνέας καλείται να αποδίδει με σαφήνεια και ακρίβεια όχι μόνο το γλωσσικό περιεχόμενο, αλλά και τη λογική, τη δομή και τη συνοχή της διδασκαλίας.
Η παρουσία διερμηνέα συμβάλλει σημαντικά:
- στη διασφάλιση της κατανόησης των εννοιών,
- στην ομαλή ροή της αλληλεπίδρασης μέσα στην τάξη,
- στη συνοχή των συζητήσεων,
- στη δυνατότητα του φοιτητή να παρακολουθεί ισότιμα τη διδασκαλία.
Επιπλέον, διευκολύνει και τους διδάσκοντες, οι οποίοι γνωρίζουν ότι το περιεχόμενο της διδασκαλίας τους γίνεται προσβάσιμο σε όλους. Η συνεργασία μεταξύ διδάσκοντα και διερμηνέα —όπως η παροχή σημειώσεων εκ των προτέρων, η ενημέρωση για τη δομή του μαθήματος και η οπτική οργάνωση της αίθουσας— ενισχύει την ποιότητα της εκπαιδευτικής εμπειρίας και των δύο πλευρών.
Η επίδραση της διερμηνείας στην καθημερινότητα του φοιτητή
Πέρα από τη διδασκαλία, η διερμηνεία επηρεάζει το σύνολο της φοιτητικής ζωής. Η πρόσβαση στην επικοινωνία μέσω διερμηνείας επιτρέπει στον κωφό/βαρήκοο φοιτητή να συμμετέχει σε:
- συναντήσεις με διδάσκοντες,
- ομάδες εργασίας,
- πανεπιστημιακές εκδηλώσεις,
- συνέδρια,
- διοικητικές διαδικασίες,
- συνομιλίες με υπηρεσίες υποστήριξης.
Η δυνατότητα συμμετοχής σε όλες αυτές τις δραστηριότητες ενισχύει την αυτονομία, τη φοιτητική ταυτότητα και την αίσθηση του «ανήκειν». Η προσβασιμότητα δεν περιορίζεται στην παρακολούθηση μαθημάτων· αφορά ολόκληρη την εμπειρία του φοιτητή μέσα στο ακαδημαϊκό περιβάλλον.
Η μαρτυρία της φοιτήτριας που παρατέθηκε στην αρχή του άρθρου αποτυπώνει με σαφήνεια τη σημασία της πρόσβασης. Δεν είναι απλώς θέμα διευκόλυνσης, αλλά θεμέλιο της ουσιαστικής συμμετοχής. Η ύπαρξη διερμηνέα διασφαλίζει ότι η φοιτήτρια έχει την ίδια δυνατότητα μάθησης, κατανόησης και έκφρασης με τους συμφοιτητές της.
Ο διερμηνέας νοηματικής γλώσσας ως φορέας συμπερίληψης
Η διερμηνεία δεν εξυπηρετεί μόνο τον φοιτητή αλλά ενισχύει συνολικά την εκπαιδευτική εμπειρία. Η ορατότητα της νοηματικής γλώσσας μέσα στο πανεπιστήμιο:
- προάγει τον σεβασμό στη γλωσσική και πολιτισμική διαφορετικότητα,
- ενημερώνει την πανεπιστημιακή κοινότητα για ζητήματα προσβασιμότητας,
- ενισχύει την κουλτούρα συμπερίληψης,
- ευαισθητοποιεί συμφοιτητές , διδάσκοντες και διοικητικό προσωπικό
Η συνεργασία διερμηνέα–διδάσκοντα–Μονάδας Ισότιμης Πρόσβασης αποτελεί βασικό παράγοντα επιτυχίας. Η ύπαρξη συντονισμένης και επαγγελματικής διερμηνείας συμβάλλει στη λειτουργία του πανεπιστημίου ως πλήρως προσβάσιμου χώρου και αναδεικνύει την τριτοβάθμια εκπαίδευση ως θεσμό που σέβεται και διασφαλίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Η διερμηνεία ως πυλώνας προσβασιμότητας
Η προσβασιμότητα στην εκπαίδευση δεν αποτελεί προνόμιο αλλά δικαίωμα. Τα πανεπιστήμια που επενδύουν σε υπηρεσίες διερμηνείας νοηματικής γλώσσας υλοποιούν στην πράξη τη δέσμευσή τους για ισότητα και δημοκρατική λειτουργία. Ο διερμηνέας, ως επαγγελματίας με εξειδικευμένη γνώση και δεξιότητες, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα στη διασφάλιση αυτής της ισότητας.
Η διερμηνεία επιτρέπει στους κωφούς/βαρήκοους φοιτητές να έχουν πρόσβαση σε ακαδημαϊκές ευκαιρίες, να συμμετέχουν σε ερευνητικές δράσεις, να αναπτύσσουν δεξιότητες και να ολοκληρώνουν τις σπουδές τους χωρίς εμπόδια που σχετίζονται με την έλλειψη επικοινωνίας.
Συμπεράσματα
Η διερμηνεία Νοηματικής Γλώσσας είναι θεμελιώδης για την ισότιμη πρόσβαση στο πανεπιστήμιο. Δεν αποτελεί συμπληρωματική πρακτική, αλλά βασικό εργαλείο εκπαιδευτικής δικαιοσύνης και ισότητας ευκαιριών. Με τη συμβολή του διερμηνέα, οι κωφοί/βαρήκοοι φοιτητές αποκτούν τη δυνατότητα να συμμετέχουν ουσιαστικά σε κάθε πτυχή της ακαδημαϊκής ζωής, ενώ το πανεπιστήμιο εμπλουτίζεται ως χώρος που αγκαλιάζει τη διαφορετικότητα και προάγει την ισότιμη συμμετοχή όλων.
Η παρουσία διερμηνέα νοηματικής γλώσσας αποτελεί έμπρακτη απόδειξη ότι η πρόσβαση στη γνώση είναι δικαίωμα που μπορεί και πρέπει να εφαρμόζεται στην πράξη. Η διερμηνεία λειτουργεί ως γέφυρα που όχι μόνο συνδέει γλώσσες, αλλά κυρίως ανοίγει τον δρόμο για μια συμπεριληπτική και δημοκρατική πανεπιστημιακή εκπαίδευση.
