Η κλιματική αλλαγή είναι μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Οι περίοδοι ξηρασίας είναι συχνές και μεγάλης διάρκειας οδηγώντας στη δραματική μείωση των διαθέσιμων υδατικών πόρων, ασκώντας πίεση στα συστήματα ύδρευσης και δυσχεραίνοντας τη λειτουργία των σύγχρονων πόλεων. Κρίνεται απαραίτητο οι κοινωνίες να προσαρμοστούν έγκαιρα, να υιοθετήσουν πρακτικές που ενισχύουν την κλιματική ανθεκτικότητα και να εξασφαλίσουν τη βιώσιμη χρήση των φυσικών πόρων. Στο πλαίσιο αυτό, η επαναχρησιμοποίηση του νερού από την τριτοβάθμια επεξεργασία λυμάτων αναδεικνύεται ως μια από τις πιο κρίσιμες και άμεσα εφαρμόσιμες λύσεις.
Η εκπαίδευση των πολιτών στη σωστή χρήση του νερού, η μείωση της σπατάλης και η αξιοποίηση του νερού που προέρχεται από την επεξεργασία αποβλήτων είναι απαραίτητα βήματα για μια κλιματικά πιο ανθεκτική πόλη. Οι τεχνολογίες επεξεργασίας λυμάτων συνεχώς εξελίσσονται επιτρέποντας την ασφαλή επαναχρησιμοποίηση του νερού. Η αξιοποίησή του με την επεξεργασία λυμάτων σε αστικές και προαστιακές περιοχές στοχεύει κυρίως σε δραστηριότητες όπως είναι η άρδευση πράσινων και κοινόχρηστων χώρων, η πυρόσβεση, ο καθαρισμός δρόμων, καθώς και σε οικιακές χρήσεις που δεν σχετίζονται με πόση. Σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις που δεν είναι εστιασμένες στην παραγωγή προϊόντων για ανθρώπινη κατανάλωση, η επαναχρησιμοποίηση του νερού που προέρχεται από λύματα αφορά εφαρμογές όπως η ψύξη, το πλύσιμο συσκευών, η αναπλήρωση λεβήτων κ.α.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάχθηκε το έργο Re-water – Eco technologies for the wastewater management που χρηματοδοτήθηκε από το διασυνοριακό πρόγραμμα Ελλάδα-Ιταλία (Interreg V-A Greece-Italy Programme 2014-2020). Το Re-water στόχευσε στην πιλοτική εφαρμογή βιώσιμων τεχνολογιών επεξεργασίας λυμάτων και στην προώθηση της αξιοποίησης του παραγόμενου νερού με στόχο την εξοικονόμηση νερού, τη μείωση της θαλάσσιας ρύπανσης και την ενίσχυση της γνώσης και της ευαισθητοποίησης των φορέων και πολιτών.
Το έργο συντόνιζε το Υδραγωγείο της Απουλίας (Acquedotto Pugliese S.P.A.) με τη συμμετοχή του δήμου Καλλίπολης (Municipality of Gallipoli) και του Πολυτεχνείου του Μπάρι (Polytechnic University of Bari). Από την χώρα μας συμμετείχε το τμήμα Χημικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών με Ε.Υ. τον Καθηγητή Χριστάκη Παρασκευά και ο Δήμος της Πάτρας. Συνεργαζόμενοι εταίροι ήταν το τμήμα Υδάτινων Πόρων της Περιφέρειας Απουλίας (Water Resources Section of Puglia Region) και η Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης Πατρών.
Στην Πάτρα, εξετάστηκε η περίπτωση της μονάδας επεξεργασίας λυμάτων της πόλης και καταγράφηκαν με λεπτομέρεια τα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά της εκροής της δευτεροβάθμιας δεξαμενής καθίζησης, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό των προδιαγραφών της απαιτούμενης μονάδας μεμβρανών (μεμβράνες υπερδιήθησης). Αυτού του είδους η τεχνολογία οδηγεί σε τριτοβάθμια επεξεργασία των λυμάτων και είναι δυνατό να παράγει νερό με ποιοτικά χαρακτηριστικά που επιτρέπουν την επαναχρησιμοποίησή του. Μετά την εγκατάσταση του εξοπλισμού στον βιολογικό καθαρισμό της Πάτρας, πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις και αναλύσεις των ποιοτικών και ποσοτικών δεδομένων για διάφορες παραμέτρους όπως είναι οι παροχές, οι εφαρμοζόμενες πιέσεις, τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά των ρευμάτων εισόδου, διήθησης και συμπυκνώματος, καθώς και η παρουσία παθογόνων οργανισμών σε αυτά τα ρεύματα. Στόχος της ανάλυσης ήταν η εξασφάλιση της αποτελεσματικότητας του εγκατεστημένου εξοπλισμού στην παραγωγή ασφαλούς για την υγεία επεξεργασμένου νερού όπως ορίζεται από τη σχετική νομοθεσία. Τα πειράματα πραγματοποιήθηκαν για ένα εύλογο εύρος ημερών και χρονικών διαστημάτων για να εξασφαλιστούν διαφορετικά χαρακτηριστικά στο ρεύμα εισόδου. Ο εγκατεστημένος εξοπλισμός αποδείχθηκε ικανός να παράγει περίπου 300 m³/ημέρα καθαρού, αξιοποιήσιμου νερού. Η ποσότητα αυτή είναι δυνατό να καλύψει τις ανάγκες άρδευσης 84,000 m² έκτασης από γρασίδι, ενώ το πλεονάζον επεξεργασμένο νερό, κυρίως κατά τις ψυχρότερες εποχές, μπορεί να αξιοποιηθεί σε άλλες εφαρμογές, όπως ο καθαρισμός δρόμων στις υπαίθριες αγορές στην Πάτρα ή ο καθαρισμός των κάδων απορριμμάτων.
Αντίστοιχα στην Ιταλία, εγκαταστάθηκε μια δεξαμενή τριτοβάθμιας επεξεργασίας λυμάτων με προχωρημένες διεργασίες οξείδωσης UV/H2O2 σε συνδυασμό με πιλοτική μονάδα μεμβρανών υπερδιήθησης. Το επεξεργασμένο νερό χρησιμοποιήθηκε σε σιντριβάνι και για αρδευτικούς σκοπούς και παρατηρήθηκε μείωση της κατανάλωσης του πόσιμου νερού. Τα ερευνητικά αποτελέσματα που αφορούσαν την εγκατάσταση της Πάτρας δημοσιεύτηκαν σε επιστημονικό περιοδικό (https://doi.org/10.3390/membranes11090663), ενώ η Ιταλική πλευρά κατοχύρωσε μια πατέντα (2023) για την αντίστοιχη εγκατάσταση. Τα αποτελέσματα του Re-water ήδη προωθούνται για τον εκσυγχρονισμό των μονάδων επεξεργασίας λυμάτων που ήδη υπάρχουν, για την προστασία του ευαίσθητου θαλάσσιου περιβάλλοντος του Ιονίου και της Αδριατικής θάλασσας, καθώς και την ανακατηγοριοποίηση των λυμάτων ως ανανεώσιμο πόρο νερού.
Το Re-water διακρίθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο λόγω της πρακτικής του προσέγγισης και του ισχυρού μηνύματος που αφορά το νερό, βασικό στοιχείο για την επιβίωση όλων των οργανισμών. Έφθασε στους τελικούς των REGIOSTARS Awards στην κατηγορία Green Europe. Αυτός ο διαγωνισμός διοργανώνεται σε ετήσια βάση από το 2008 και έχει καθιερωθεί ως το ευρωπαϊκό σήμα αριστείας για έργα που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και αναδεικνύουν τον θετικό αντίκτυπο και την κοινωνική διάσταση της περιφερειακής ανάπτυξης. Είναι σημαντική και τιμητική αυτή η διάκριση, καθώς ήταν το πρώτο έργο του προγράμματος Interreg Ελλάδα – Ιταλία που έφθασε σε αυτό το στάδιο. Έτσι, υπογραμμίστηκε η σημασία της διασυνοριακής συνεργασίας, της εμπλοκής της επιστημονικής κοινότητας και της σύνδεσης έρευνας και κοινωνίας με απτά, μετρήσιμα αποτελέσματα.
Η επεξεργασία των λυμάτων και η αξιοποίηση του παραγόμενου νερού δεν μπορεί πια να θεωρείται μια πιθανή μελλοντική επιλογή, είναι άμεση αναγκαιότητα. Η εφαρμογή της σύγχρονης τεχνολογίας, η ενημέρωση και η ενεργός συμμετοχή των πολιτών, μπορεί να μετατρέψει τις πόλεις μας σε συστήματα με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, περιβαλλοντική ευθύνη και κοινωνική συνοχή.
