Η τεχνητή νοημοσύνη έχει καταστεί καταλύτης μετασχηματισμού στην ανώτατη εκπαίδευση, προσφέρο-ντας νέες δυνατότητες για την ενίσχυση της διδασκαλίας, της μάθησης και της έρευνας αλλά ταυτόχρο-να εγείροντας σύνθετα ηθικά, παιδαγωγικά και νομικά ζητήματα. Στο πλαίσιο αυτής της μετάβασης το Πανεπιστήμιο Πατρών μέσω του εργαστηρίου Πληροφοριακών Συστημάτων και Τεχνητής Νοημοσύνης, συμ-μετέχει στο ευρωπαϊκό έργο EMPOWERAI: Navigating the Ethical Dimensions of AI in Academic Education, το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα Erasmus+. Επιστημονικά υπεύθυνος του έργου είναι ο Καθηγη-τής Σπυρίδων Σιούτας.
Το EMPOWERAI επιδιώκει να ενισχύσει την ικανότητα των ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης να ενσωμα-τώνουν την τεχνητή νοημοσύνη με υπεύθυνο τρόπο, εναρμονίζοντας την καινοτομία με τις αξίες της ακαδη-μαϊκής ακεραιότητας, της δικαιοσύνης και της διαφάνειας. Οι δράσεις του περιλαμβάνουν ανάπτυξη εκπαι-δευτικού υλικού και επιμορφωτικών προγραμμάτων, δημιουργία διαδραστικών εργαλείων υποστήριξης (όπως πλατφόρμες και chatbots), καθώς και τη διαμόρφωση πολιτικών που προάγουν μια ηθικά θεμελιωμένη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.
Οδηγός για την ηθική χρήση της τεχνητής νοημοσύνης
Κεντρικό αποτέλεσμα του έργου αποτελεί η εκπόνηση ενός αναλυτικού οδηγού για την υπεύθυνη χρήση της τε-χνητής νοημοσύνης στην ακαδημαϊκή κοινότητα. Ο οδηγός αυτός λειτουργεί ως συστηματοποιημένο πλαίσιο αναφοράς για διδάσκοντες, φοιτητές και ερευνητές, προάγοντας μια συνεκτική και τεκμηριωμένη προσέγγι-ση στην ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στις ακαδημαϊκές πρακτικές. Το κείμενο εστιάζει σε θεμελιώ-δεις αρχές όπως η ανθρώπινη εποπτεία και λογοδοσία, η ισότιμη πρόσβαση, η διαφάνεια των διαδικασιών, η συμμόρφωση με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR) και η τεχνική αξιοπιστία των συστη-μάτων. Παράλληλα, παρουσιάζει συγκεκριμένα παραδείγματα εφαρμογής της τεχνητής νοημοσύνης στη διδα-σκαλία, στην αξιολόγηση και υποστήριξη των φοιτητών, καθώς και προτάσεις πολιτικής για τα ιδρύματα με στόχο την προσαρμογή τους στις ευρωπαϊκές στρατηγικές και στο κανονιστικό πλαίσιο (π.χ. AI Act). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το πρακτικό ethical checklist που συνοδεύει τον οδηγό, παρέχοντας στους διδάσκο-ντες ένα εύχρηστο εργαλείο αυτοαξιολόγησης πριν από την ενσωμάτωση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στα μαθήματά τους.
Ευκαιρίες και προκλήσεις
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήμα-τα στην ακαδημαϊκή διαδικασία: εξατομικευμένη μάθηση, ταχύτερη και πιο στοχευμένη ανατροφοδότηση, ενίσχυση της προσβασιμότη-τας για φοιτητές με γλωσσικά ή γνωστικά εμπόδια, καθώς και μείω-ση του διοικητικού φόρτου για τους διδάσκοντες. Ωστόσο, η ανεξέ-λεγκτη χρήση της ελλοχεύει κινδύνους: παραβίαση της ακαδημαϊκής ακεραιότητας μέσω λογοκλοπής ή αυτοματοποίησης εργασιών, υπερ-βολική εξάρτηση που αποδυναμώνει την ανάπτυξη κριτικής σκέψης, και διεύρυνση κοινωνικών ανισοτήτων λόγω άνισης πρόσβασης στα εργαλεία. Ο οδηγός τονίζει την ανάγκη υιοθέτησης μιας ισορροπημέ-νης προσέγγισης, που συνδυάζει την τεχνολογική καινοτομία με παι-δαγωγικό σχεδιασμό και ανθρώπινη εποπτεία, διασφαλίζοντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη παραμένει υποστηρικτικό μέσο και όχι υποκατά-στατο της μαθησιακής διαδικασίας.
Συστάσεις για διδάσκοντες και ιδρύματα
Προτείνεται οι διδάσκοντες να ενημερώνουν ρητά τους φοιτητές για τις επιτρεπτές μορφές χρήσης τεχνητής νο-ημοσύνης, να ενσωματώνουν δραστηριότητες που ενισχύουν την πρωτοτυπία και τη στοχαστική προσέγγιση, καθώς και να χρησιμοποιούν μεθόδους αξιολόγησης που αποθαρρύνουν την αθέμιτη χρήση εργαλείων παρα-γωγής περιεχομένου. Σε θεσμικό επίπεδο, τα ιδρύματα καλούνται να θεσπίσουν σαφείς πολιτικές χρήσης, να παρέχουν συνεχή επιμόρφωση του προσωπικού και να εφαρμόζουν μηχανισμούς ελέγχου για την επιλογή και αξιολόγηση των τεχνολογικών εργαλείων, με στόχο τη διασφάλιση της ασφάλειας, της διαφάνειας και της συμ-βατότητας με τις ακαδημαϊκές αξίες.
Συμπέρασμα
Με τη συμμετοχή του στο EMPOWERAI, το Πανεπιστήμιο Πατρών ενισχύει τον ρόλο του ως σημείο αναφοράς για την υπεύθυνη καινοτομία στην τεχνητή νοημοσύνη στην ανώτατη εκπαίδευση, συμβάλλοντας ενεργά στη διαμόρφωση πολιτικών και πρακτικών σε Ελλάδα και Ευρώπη. Ο πλήρης οδηγός είναι διαθέσιμος στη διεύ-θυνση: https://empower-ai.eu/results/ και προσφέρει εκτενή τεκμηρίωση, πρακτικά παραδείγματα και εργα-λεία προς αξιοποίηση από την ακαδημαϊκή κοινότητα. Μέσα από τέτοιες πρωτοβουλίες, η τεχνητή νοημοσύ-νη μπορεί να αξιοποιηθεί ως μοχλός ακαδημαϊκής αριστείας και κοινωνικής προόδου, ενισχύοντας την κριτική σκέψη και την υπεύθυνη καινοτομία.
