Τι θα λέγατε αν σας έλεγα ότι ένα από τα πιο υποσχόμενα όπλα στη μάχη ενάντια στον καρκίνο είναι ένα υποατομικό σωματίδιο; Ναι, σωστά διαβάσατε! Ο λόγος για τα πρωτόνια, για τα οποία μπορεί να ακούσατε στο σχολείο αλλά ίσως να μη γνωρίζετε ότι πλέον αποτελούν την αιχμή της ιατρικής τεχνολογίας στην ακτινοθεραπεία. Ας το πάρουμε από την αρχή: η ακτινοθεραπεία χρησιμοποιεί ακτινοβολία για να σκοτώσει τα καρκινικά κύτταρα. Συνήθως, οι γιατροί χρησιμοποιούν ακτίνες φωτονίων αλλά αυτές οι ακτίνες έχουν το μειονέκτημα ότι δεν σταματούν εκεί που τελειώνει ο όγκος. Αντίθετα, συνεχίζουν το ταξίδι τους στον οργανισμό και προκαλούν ανεπιθύμητες παρενέργειες σε υγιείς ιστούς. Εδώ έρχονται τα πρωτόνια και κάνουν τη διαφορά! Τα πρωτόνια διαθέτουν μια εξαιρετική ιδιότητα, γνωστή ως «αιχμή Bragg». Τι σημαίνει αυτό πρακτικά; Πολύ απλά ένα πρωτόνιο επιταχύνει προς τον όγκο, απελευθερώνει τη μέγιστη ενέργειά του ακριβώς εκεί και μετά σταματά! Αυτό επιτρέπει στους γιατρούς να καταστρέφουν αποτελεσματικά τον όγκο, προστατεύοντας ταυτόχρονα τους υγιείς ιστούς.
Η θεραπεία πρωτονίων είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε περιπτώσεις όπου ο όγκος βρίσκεται κοντά σε ευαίσθητα όργανα όπως ο εγκέφαλος, η καρδιά ή οι πνεύμονες. Μάλιστα, οι παιδικοί καρκίνοι και οι όγκοι σε περίπλοκες περιοχές ωφελούνται σημαντικά από αυτή τη μέθοδο. Σκεφτείτε το: είναι σαν να χρησιμοποιείτε ένα εξαιρετικά ακριβές εργαλείο που «χειρουργεί» τον όγκο χωρίς να βλάπτει τα γύρω όργανα. Ας δούμε όμως ορισμένα σημαντικά στατιστικά στοιχεία και πλεονεκτήματα της πρωτονικής θεραπείας έναντι των συμβατικών μεθόδων:
1) Λιγότερη τοξικότητα και καλύτερη ποιότητα ζωής. Σε ασθενείς με καρκίνο προστάτη, η πρωτονική θεραπεία συσχετίζεται με λιγότερη ουρολογική και γαστρεντερική τοξικότητα έναντι της συμβατικής ακτινοθεραπείας (IMRT).
2) Υψηλότερη επιβίωση σε ορισμένους τύπους καρκίνου. Η πρωτονική θεραπεία δείχνει υψηλότερα ποσοστά επιβίωσης δέκα ετών στον καρκίνο του προστάτη, συγκριτικά με τις συμβατικές μεθόδους.
3) Ιδανική επιλογή για παιδιατρικούς ασθενείς. Μειώνει τον κίνδυνο προβλημάτων ανάπτυξης και δεύτερων κακοηθειών μετά τη θεραπεία, ιδιαίτερα σημαντικό σε παιδιά.
4) Αποτελεσματική σε επαναληπτικές θεραπείες. Τα πρωτόνια παρουσιάζουν καλύτερα αποτελέσματα και λιγότερες επιπλοκές στις περιπτώσεις που απαιτείται δεύτερη θεραπεία μετά από υποτροπή.
Παρ’ όλα αυτά, η θεραπεία με πρωτόνια δεν είναι ακόμα ευρέως διαθέσιμη, κυρίως λόγω του υψηλού κόστους κατασκευής και λειτουργίας των ειδικών κέντρων. Μέχρι τον Οκτώβριο του 2022 υπήρχαν περίπου 32 κέντρα στην Ευρώπη και συνολικά πάνω από 100 παγκοσμίως. Μια σημαντική πρόσφατη εξέλιξη ήταν η δωρεά του Ιδρύματος Amancio Ortega (ιδρυτή της Zara) στην Ισπανία, που χρηματοδότησε με 280 εκατομμύρια ευρώ την εγκατάσταση δέκα συστημάτων πρωτονικής θεραπείας.
Στην Ελλάδα αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει κάποια τέτοια εγκατάσταση, παρόλο που διαθέτουμε σχεδόν όλες τις διαθέσιμες θεραπείες. Υπάρχει όμως μια κινητικότητα από δημόσιους φορείς και πρόταση για μια αξιολόγηση από το υπουργείο Υγείας για αυτό το εγχείρημα. Να σημειωθεί ότι φαίνεται να υπάρχει και ενδιαφέρον από ιδιώτες, όμως εξελίξεις φαίνεται πως θα υπάρχουν σε βάθος χρόνου. Πάντως η διάθεση, οι γνώσεις, το προσωπικό και οι εγκαταστάσεις υπάρχουν. Εκείνο που απομένει είναι να γίνει μια πιο συστηματική προσπάθεια και να βρεθούν φυσικά τα χρήματα. Την επόμενη φορά λοιπόν που θα ακούσετε για πρωτόνια, μην σκεφτείτε μόνο φυσική. Σκεφτείτε ότι ένα μικροσκοπικό σωματίδιο μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τον καρκίνο! Γιατί τελικά, κάποιες φορές οι μικροί ήρωες είναι και οι πιο δυνατοί.
Υ.Γ. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον καθηγητή και ακτινοφυσικό στο νοσοκομείο «Αττικόν», κ. Πατατούκα Γεώργιο για τη βοήθεια που μου πρόσφερε.
